Biełastok

Biełastok to niewielka miejscowość w Rosji, położona na północny zachód od Tomska. Założyli go polscy osadnicy z Podlasia, którzy dobrowolnie przybyli na Syberię na przełomie XIX i XX wieku. Obecnie Biełastok to kilkadziesiąt drewnianych i murowanych domów, kilka sklepów, dom kultury i zbudowany na początku XX wieku kościół katolicki.

Początkowo osadnikom polskim wiodło się dobrze i wieś rozwijała się szybko, jednak sytuacja uległa zmianie wraz z nastaniem nowej władzy. W czasach sowieckich mieszkańcy Biełastoku długo opierali się przymusowej kolektywizacji, odmawiali wstępowania do kołchozu, walczyli o prawo do zachowania własnej tożsamości oraz religii. W latach 1936-38 Polaków dotknęły masowe represje ze strony NKWD: próbowano zakazać posługiwania się językiem polskim w szkole, przysyłano zarządzenia destabilizujące życie codzienne, nakładano dotkliwe kary, ingerowano w sprawy wiary i kultywowania tradycji. Ostatecznie mieszkańcy Biełastoku ulegli, a wieś została skolektywizowana. Wkrótce potem NKWD, w ramach zaplanowanej tzw. polskiej operacji, przeprowadzonej na całym obszarze ZSRR, aresztowało ponad stu mężczyzn z Biełastoku. Podczas szybkich i sfałszowanych procesów zostali oni skazani na śmierć, następnie zamordowani w niedalekim Kriwoszejnie, a ich zwłoki zatopiono w nurtach rzeki Ob. O ich losie oficjalnie nie zostały poinformowane rodziny, które niekiedy przez długie lata czekały na powrót dziadków, ojców i synów. Prawdę o zbrodni NKWD opublikował dopiero w 1993 roku wywodzący się z Biełastoku Wasyl Chaniewicz - badacz historii Polaków w obwodzie tomskim, który wydał opartą na archiwalnych dokumentach i relacjach świadków książkę "Biełastocka tragedia". Współcześnie w Biełastoku żyją głównie Rosjanie, a osoby z polskimi korzeniami stanowią około 25 procent mieszkańców. Potomkowie polskich osadników rzadko posługują się językiem dziadków - język polski słychać jeszcze w modlitwach, które przetrwały w pamięci kolejnych pokoleń. Budynek kościoła, zagarnięty przez władze w okresie stalinowskim i popadający w ruinę, został po przeobrażeniach początku lat 90. zwrócony i odremontowany.

Lista osób